/ Oświadczenie Rzecznika Finansowego w sprawie sankcji kredytu darmowego – ważny głos w ochronie praw konsumentów

W ostatnim czasie w kontekście kredytów konsumenckich coraz więcej uwagi poświęca się sankcji kredytu darmowego (SKD), która – w określonych w ustawie o kredycie konsumenckim sytuacjach – pozwala konsumentom spłacić wyłącznie kapitał kredytu, uwalniając ich tym samym od obowiązku zapłaty odsetek i innych kosztów związanych z kredytem. Do sądów wpływa coraz więcej spraw dotyczących SKD, a w Trybunale Sprawiedliwości Unii Europejskiej na rozstrzygnięcie czeka kilkanaście pytań prejudycjalnych dotyczących tej materii. Stanowisko w sprawie sankcji kredytu darmowego zajął również Rzecznik Finansowy, który 1 grudnia 2025 r. opublikował Ogólne Oświadczenie zawierające istotny pogląd dotyczący SKD, które w kompleksowy sposób porządkuje dotychczas pojawiające się na tym tle wątpliwości. Dokument ten – choć nie ma mocy wiążącej – może mieć rzeczywisty wpływ na praktykę sądową w sprawach dotyczących kredytów konsumenckich.

Sankcja kredytu darmowego – mechanizm ochrony konsumenta

Sankcja kredytu darmowego to szczególny mechanizm prawny przewidziany w art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim. Polega on na tym, że w przypadku określonych naruszeń obowiązków kredytodawcy – przede wszystkim informacyjnych – kredytobiorca ma prawo spłacić jedynie kapitał kredytu, bez odsetek i innych kosztów.

Sankcja ma przede wszystkim chronić konsumentów przed brakiem rzetelnej informacji oraz nadużyciami ze strony instytucji finansowych – tak, by kredytobiorca był świadomy skali zobowiązania i realnych kosztów kredytu. Kluczowym jest fakt, że uruchomienie SKD nie wymaga wykazania szkody po stronie konsumenta – wystarczy samo naruszenie przepisów.

Stanowisko Rzecznika Finansowego w sprawie SKD – najważniejsze tezy

Opublikowane 1 grudnia 2025 r. Ogólne Oświadczenie Rzecznika Finansowego powstało w reakcji na lawinowy wzrost wniosków o tzw. istotny pogląd i postępowanie interwencyjne w sprawach dotyczących SKD. Dokument ten ma służy

jako ogólna opinia, którą kredytobiorcy mogą wykorzystać w postępowaniach sądowych na podstawie art. 63 Kodeksu postępowania cywilnego i zawiera omówienie problemów, które najczęściej pojawiają się w sporach na tle stosowania sankcji kredytu darmowego, porządkuje dotychczasową praktykę i przedstawia prokonsumenckie stanowisko w wielu kluczowych kwestiach:

1. Termin na skorzystanie z SKD

Zgodnie z art. 45 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim uprawnienie do skorzystania z sankcji kredytu darmowego wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy. W praktyce pojawiły się wątpliwości, jak na gruncie tego przepisu należy interpretować „wykonanie umowy” – czy roczny termin powinien być liczony od daty wypłaty kredytu, co byłoby rozwiązaniem niekorzystnym dla konsumentów, czy jednak od daty ostatecznej spłaty kredytu przez kredytobiorcę.

Rzecznik potwierdził, że rok na złożenie oświadczenia o skorzystaniu z sankcji zaczyna biec nie od daty wypłacenia kredytu, ale od momentu pełnego „wykonania umowy” przez obie strony – a więc od dnia spłaty ostatniej raty przez konsumenta. Takie ujęcie terminu przewidzianego na skorzystanie z SKD stanowi istotne rozszerzenie ochrony konsumenta, który może dowiedzieć się o błędach w umowie nawet w pewnym okresie po jej spłacie i nadal skorzystać z mechanizmów ochronnych przewidzianych w ustawie o kredycie konsumenckim.

2. Całkowita kwota kredytu

W myśl art. 5 ust. 7 ustawy o kredycie konsumenckim pod pojęciem całkowitej kwoty kredytu należy rozumieć maksymalną kwotę wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt, a w przypadku umów, dla których nie przewidziano tej maksymalnej kwoty, suma wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt.

W kontekście powyższego Rzecznik przypomina, że do całkowitej kwoty kredytu nie wolno wliczać prowizji, innych dodatkowych opłat ani odsetek – jest to wyłącznie kwota środków oddanych do dyspozycji konsumenta. Opłaty czy prowizje powinny być wykazane wyłącznie w całkowitym koszcie kredytu.

Błędne uwzględnianie opłat i prowizji w całkowitej kwocie kredytu, a tym samym nieprawidłowe przedstawienie RRSO, może uzasadniać zastosowanie sankcji kredytu darmowego.

3. Rzetelna informacja o oprocentowaniu i RRSO

Umowa kredytu musi w przejrzysty sposób informować o:

• stopie oprocentowania,
• rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania (RRSO) i założeniach przyjętych do jej wyliczenia,
• innych kosztach kredytu oraz warunkach ich zmiany.

Niedopuszczalne jest podawanie np. formuły matematycznej zamiast konkretnej wartości RRSO – takie praktyki stanowią potencjalne naruszenie przepisów i otwierają drogę do SKD.

4. Naliczanie odsetek od skredytowanych kosztów kredytu

Praktykę instytucji finansowych, polegającą na pobieraniu odsetek nie tylko od kwoty kapitału rzeczywiście udostępnionego kredytobiorcy, ale również od skredytowanych kosztów udzielonego kredytu, np. w postaci prowizji czy składki ubezpieczeniowej w kontekście możliwości skorzystania w takim przypadku z sankcji kredytu darmowego, szczegółowo opisaliśmy we wcześniejszym artykule (https://centrum-antywindykacji.pl/odsetki-od-prowizji-skredytowanej-przez-bank-a-sankcja-kredytu-darmowego/).

Również w ocenie Rzecznika Finansowego takie postępowanie banków i firm pożyczkowych nie jest prawidłowe, nie znajduje podstaw w obowiązujących przepisach oraz ma na celu po pierwsze – zastrzeżenie dodatkowego zysku dla kredytodawcy, w sposób nie znajdujący odzwierciedlenia w świadczeniu na rzecz kredytobiorców, a po drugie – poprzez sztuczne podniesienie kwoty kredytu – zaprezentowanie bardziej korzystnego wskaźnika RRSO.

Dlaczego stanowisko Rzecznika Finansowego w sprawie SKD jest ważne dla konsumentów?

Publikacja Ogólnego Oświadczenia Rzecznika Finansowego w sprawie SKD porządkuje argumentację prawną w sprawach dotyczących SKD, która może ułatwić kredytobiorcom sformułowanie skutecznego stanowiska w sporze z instytucją finansową, a także przyczynia się do wzrostu świadomości prawnej konsumentów, pomagając zrozumieć, jakie błędy banków mogą otworzyć drogę do SKD.

Ogólne Oświadczenie Rzecznika Finansowego z 1 grudnia 2025 r. jest ważnym głosem w debacie o ochronie praw konsumentów na rynku kredytów konsumenckich. Choć nie ma mocy wiążącej, stanowi kompleksowy zbiór poglądów i interpretacji dotyczących sankcji kredytu darmowego, który może być wykorzystywany w sporach sądowych. Dla kredytobiorców stanowi praktyczne narzędzie, które może pomóc w skutecznym dochodzeniu praw i obronie przed błędami kredytodawców.

W kontekście dynamicznego rozwoju orzecznictwa krajowego i unijnego oraz rosnącej liczby spraw o SKD, stanowisko Rzecznika Finansowego wzmacnia pozycję konsumentów i podkreśla, jak ważna jest rzetelna informacja i transparentność w umowach kredytowych.

Chcesz sprawdzić, czy do zawartej przez Ciebie umowy kredytowej możliwe jest zastosowanie sankcji kredytu darmowego? Twoje oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego nie zostało uznane przez pożyczkodawcę? Zapraszamy do kontaktu z naszą Kancelarią, przeanalizujemy Twoją umowę kredytową i pomożemy w sporze z kredytodawcą!