/ Prowadzenie działalności gospodarczej po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej

Upadłość konsumencka kojarzy się przede wszystkim z zakończeniem pewnego etapu – momentem, w którym dłużnik uwalnia się od ciężaru zobowiązań i rozpoczyna finansowy „nowy start”. W praktyce bardzo często pojawia się jednak pytanie: czy ten nowy początek może obejmować również prowadzenie działalności gospodarczej? A jeśli tak – na jakich zasadach i z jakimi ograniczeniami? Odpowiedź nie jest intuicyjna, ale jednocześnie daje upadłym realną przestrzeń do aktywności zawodowej. Polskie prawo upadłościowe nie zakazuje bowiem prowadzenia działalności gospodarczej po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej – choć w praktyce wiąże się to z szeregiem istotnych konsekwencji i ograniczeń.

Upadłość konsumencka a status przedsiębiorcy

Punktem wyjścia jest zrozumienie istoty samej upadłości konsumenckiej. Jest to postępowanie mające umożliwić osobie zadłużonej, która nie jest już w stanie samodzielnie spłacać swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, całkowite umorzenie zobowiązań finansowych, zarówno tych prywatnych jak i publicznoprawnych, w związku z zaistniałym stanem niewypłacalności a co za tym idzie nowy start bez widma zadłużenia. Mogą z jej dobrodziejstw skorzystać – jak sama nazwa wskazuje – wyłącznie konsumenci, czyli osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej.

Przepisy regulujące procedurę upadłości konsumenckiej nie mają więc zastosowania do czynnych przedsiębiorców, co oznacza, że na moment składania wniosku i ogłoszenia upadłości dłużnik musi posiadać status konsumenta, czyli nie prowadzić działalności gospodarczej.

Dla zadłużonego przedsiębiorcy wiąże się to z koniecznością zamknięcia działalności gospodarczej. Po likwidacji przedsiębiorstwa i wykreśleniu wpisu z CEIDG przedsiębiorca uzyskuje status konsumenta (https://centrum-antywindykacji.pl/co-to-jest-upadlosc-likwidacyjna/), dzięki czemu zyskuje również uprawnienie do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej. Nie stanowi przy tym przeszkody w ogłoszeniu upadłości konsumenckiej fakt, że zadłużenie byłego już przedsiębiorcy powstało w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej w przeszłości.

Warto podkreślić, że dla uzyskania statusu konsumenta nie będzie wystarczające jedynie zawieszenie działalności przez przedsiębiorcę. Zawieszenie działalności nie uprawnia bowiem do ogłoszenia upadłości konsumenckiej. Sąd będzie mógł ogłosić upadłość konsumencką w stosunku do byłego przedsiębiorcy tylko wtedy, gdy doszło do wykreślenia przedsiębiorcy z rejestru CEIDG.

Nie oznacza to jednak, że status konsumenta musi być zachowany przez cały czas trwania postępowania upadłościowego. Jak wskazuje się w praktyce oraz orzecznictwie, utrata statusu konsumenta po ogłoszeniu upadłości nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania upadłościowego.

Czy upadłość konsumencka zamyka drogę do prowadzenia działalności gospodarczej?

W zapisach ustawy Prawo upadłościowe nie znajdziemy zakazu prowadzenia działalności gospodarczej przez upadłego konsumenta po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej. Nie istnieją żadne przeszkody prawne, aby upadły konsument poprzez prowadzenie działalności gospodarczej zarabiał na swoje utrzymanie, a także na spłatę wierzycieli. Co więcej, zakazanie takiej działalności byłoby niezgodne z Konstytucją, a przede wszystkim przeczyłoby zasadzie swobody działalności gospodarczej (taki pogląd zaprezentował np. Sąd Okręgowego w Szczecinie w postanowieniu z dnia 9 stycznia 2021 r., sygn. akt VIII Gz 215/18).

Celem upadłości jest przede wszystkim przywrócenie dłużnika do pełnej aktywności ekonomicznej, a nie wykluczenie go z rynku pracy czy przedsiębiorczości. W praktyce oznacza to, że upadły może założyć jednoosobową działalność gospodarczą (https://centrum-antywindykacji.pl/jednoosobowa-dzialalnosc-gospodarcza-a-upadlosc/), kontynuować aktywność zarobkową w formie przedsiębiorczej czy podejmować nowe inicjatywy biznesowe.

Kluczowa rola syndyka i masy upadłości

Możliwość prowadzenia działalności gospodarczej po ogłoszeniu upadłości nie oznacza jednak pełnej swobody. Najważniejszym elementem ograniczającym jest istnienie tzw. masy upadłości oraz rola syndyka.

W myśl art. 62 ustawy Prawo upadłościowe w skład masy upadłości wchodzi majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty przez upadłego w toku postępowania upadłościowego, z wyjątkami określonymi w ustawie. Treść przytoczonego artykułu wskazuje, że nowa firma upadłego konsumenta także zaliczać się będzie do wymienionego zbioru wchodzącego w skład masy upadłości, co jest równoznaczne z tym, że prawa do dochodu osiąganego z działalności dłużnika będą mieć jego wierzyciele.

Jak wynika w powyższego, z chwilą ogłoszenia upadłości cały majątek upadłego (zarówno istniejący, jak i nabyty później) wchodzi do masy upadłości a zarząd tym majątkiem przejmuje syndyk. Upadły konsument, podejmując decyzję o prowadzeniu działalności gospodarczej po ogłoszeniu upadłości, ma więc obowiązek niezwłocznie poinformować o tym syndyka, bowiem w przeciwnym wypadku postępowanie upadłościowe może zostać umorzone a sam upadły narazi się na poniesienie odpowiedzialności karnej.

To właśnie syndyk zarządza masą upadłościową, a w konsekwencji — nową firmą dłużnika. W praktyce syndyk uprawniony jest z mocy prawa do zawierania wszelkich umów dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez upadłego. Syndyk jest niezależny w swoich decyzjach, więc jeżeli odmówi podpisania umowy, to upadły nie może go w żaden sposób zmusić – pozostaje mu jedynie skarga na syndyka do sądu. Natomiast jeśli właściciel przedsiębiorstwa nie uwzględni zarządcy i będzie zawierał kontrakty w swoim imieniu, bezwzględnie uznane zostaną one za nieważne. Prowadzenie działalności gospodarczej wymaga zatem ścisłej współpracy z syndykiem, bez której faktyczne prowadzenie biznesu staje się praktycznie niemożliwe.

W toku postępowania upadłościowego dłużnik traci również możliwość zaciągania nowych zobowiązań oraz rozporządzania składnikami wchodzącymi do masy upadłości. W praktyce oznacza to, że uzyskanie finansowania w postaci kredytu czy leasingu, bez których rozpoczęcie działalności może być znacznie utrudnione, staje się niemal niewykonalne.

Sytuacja zmienia się w momencie, gdy sąd zatwierdzi plan spłaty wierzycieli lub umorzy zobowiązania bez ustalania takiego planu. Wówczas upadły odzyskuje większą swobodę w dysponowaniu dochodami, może podejmować inne formy aktywności zawodowej bez konieczności pytania o zgodę jakichkolwiek organów a dochody uzyskiwane z działalności nie zawsze wchodzą już do masy upadłości.

Czy to rozwiązanie dla każdego?

Choć prawo dopuszcza prowadzenie działalności gospodarczej po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej, nie zawsze jest to rozwiązanie optymalne i opłacalne.

W praktyce warto rozważyć:

• skalę planowanej działalności,
• potrzebę finansowania zewnętrznego,
• ryzyko generowania nowych zobowiązań,
• stopień ingerencji syndyka w bieżące decyzje.

Dla części osób bardziej racjonalnym rozwiązaniem może być czasowe skupienie się na stabilnym zatrudnieniu, a dopiero po zakończeniu postępowania upadłościowego – rozwijanie działalności gospodarczej.

Podsumowanie

Prowadzenie działalności gospodarczej po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej jest w polskim systemie prawnym dopuszczalne i spotykane w praktyce. Nie istnieje formalny zakaz podejmowania takiej aktywności, a wręcz przeciwnie – wpisuje się ona w ideę „nowego startu”.

Nie oznacza to jednak pełnej swobody działania. Upadły przedsiębiorca funkcjonuje w szczególnym reżimie prawnym, w którym kluczową rolę odgrywa syndyk, a jego decyzje biznesowe podlegają istotnym ograniczeniom.

Dlatego każdorazowo decyzja o rozpoczęciu działalności gospodarczej w trakcie upadłości powinna być poprzedzona analizą prawną i ekonomiczną – tak, aby rzeczywiście wspierała proces oddłużenia, a nie prowadziła do nowych problemów.